بيان رتبت علم تاريخ و فوايد آن و اجمال ذكر مورّخان و اختلاف مقاصد ايشان و اشارت به خصايص و مزاياى تاريخ عالم‌آراى « 1 » قال اللّه تعالى : وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ [ 14 / 5 ] محقّقان حقايق قرآنى و مفسّران دقايق فرقانى ، در معنى اين [ آيهء ] كريمه گفته‌اند كه حضرت حقّ - جلّ و علا - كليم خود را - عليه السّلام - امر فرموده كه بنى اسرائيل [ را ] پند دهد و تذكير فرمايد به « ايّام اللّه » ، و علما را در معنى « ايّام اللّه » اقوال است . امام واحدى فرموده كه : به ايّام تعبير مىكنند از « نعم » و « نقم » همه ، زيرا كه آن جمله در ايّام واقع مىشود . و ابن سكّيت گفته كه : عرب ايّام را در وقايع استعمال مىكنند ، مىگويند : فلان عالم است به ايّام عرب ، يعنى ؛ به وقايع كه در ميان عرب واقع شده و مقاتل گفته كه : مراد از « ايّام اللّه » در آيت ، وقايع حقّ تعالى است در امم سالفه ، يعنى ؛ حالها كه حقّ سبحانه ( 38 - پ ) و تعالى [ را ] در ايّام سالفه بوده و بر ايشان در ازاى ناسپاسى و كفران نعمت ، بليّات و نوازل فرستاده ، چنانچه بر قوم عاد و ثمود و اصحاب نوح و لوط . و عرب حوادث عظيمه كه واقع گردد و حروب مشهور كه در ميان ايشان روى نمايد ، مكان آن را يا چيزى از منسوبات آن را نسبت به روز كنند « 2 » و آن مركّب اضافى را

--> ( 1 ) . KP : عنوان را ندارد ( 2 ) . P : مرور كند .